pi膮tek, 21 czerwca 2019

tradycja i legenda, czyli na P臋ksowym Brzyzku


Tatry mi si臋 zamarzy艂y... 
No dobra, widok Tatr 馃槉 Z Krakowa naprawd臋 daleko nie jest, ale tzw. okoliczno艣ci wci膮偶 nie sprzyja艂y, wreszcie jest, uda艂o si臋! Najpierw Z膮b, najwy偶ej w Polsce po艂o偶ona wie艣, z kt贸rej taaakie widoki (jak wy偶ej), a potem ju偶 Zakopane i cel w艂a艣ciwy, poza widokami, czyli Cmentarz na P臋ksowym Brzyzku i Krup贸wki;
 tak, tak, wiem, jak to brzmi, ale taki by艂 zamys艂 i ju偶:)

Zatem - Cmentarz, zwany Starym, za艂o偶ony w 1851 roku, a od 1931 roku zabytkowy i dla Zas艂u偶onych,  co znaczy, 偶e
"ka偶dy poch贸wek wymaga艂 od tej pory zgody konserwatora zabytk贸w, a na cmentarzu chowano ju偶 tylko ludzi wybitnych i zas艂u偶onych dla Zakopanego, Tatr i Podhala."


Cytuj臋 dalej za wikipedia.pl:
"Prawie wszystkie nagrobki s膮 niepowtarzalnymi dzie艂ami sztuki: kapliczkami, g贸ralskimi krzy偶ami, rze藕bionymi w motywy podhala艅skie, malowanymi na szkle lub wykonanymi w drewnie, metalu lub kamieniu. Wiele z nich powsta艂o w pracowni W艂adys艂awa Hasiora (gdy jeszcze uczy艂 w Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem), m.in. rze藕by na grobie Marii Witkiewiczowej, J贸zefa Fedorowicza „Pimka”, Antoniego Rz膮sy, Wandy Widigierowej. Na cmentarzu s膮 rodzinne nagrobki rod贸w g贸ralskich - G膮sienic贸w, Walczak贸w, P臋ks贸w i in."

殴r贸d艂a podaj膮, 偶e grob贸w jest 500, z czego po艂owa os贸b zas艂u偶onych; gdzie艣 przeczyta艂am, 偶e pierwszym, kt贸ry za偶yczy艂 sobie poch贸wku na tym, a nie innym cmentarzu, by艂 Tytus Cha艂ubi艅ski, lekarz, przyrodnik, mi艂o艣nik Zakopanego i Tatr, wsp贸艂tw贸rca Towarzystwa Tatrza艅skiego, prekursor leczenia klimatycznego w Polsce. Nawiasem m贸wi膮c, to jeden z niewielu 'typowych' grob贸w tutaj, wielko艣ci膮 ust臋puj膮cy chyba jedynie nagrobkowi ks. Stolarczyka, pierwszego proboszcza zakopia艅skiego, taternika, za艂o偶yciela cmentarza, te偶 wsp贸艂tw贸rcy TT.



Niemal vis a vis znajduj膮 si臋 groby P臋ks贸w, czyli fundatora ziemi pod cmentarz, Jana i jego rodziny.



Zaraz obok - cho膰 to niew艂a艣ciwe okre艣lenie, bo cmentarz jest tak ma艂y, 偶e wszystko tu jest 'obok' - zatem obok s膮 groby Heleny Marusarz贸wnej i Bronis艂awa Czecha, legend zakopia艅skich.
Ona, to siedmiokrotna mistrzyni Polski w konkurencjach alpejskich, uczestniczka ruchu oporu, kurierka tatrza艅ska. Schwytana w 1940 r. na granicy, torturowana przez Gestapo, zosta艂a rozstrzelana pod Tarnowem; w 1958 r. ekshumowano jej szcz膮tki i pochowano uroczy艣cie na Cmentarzu na P臋ksowym Brzyzku.

On - 24-krotny mistrz Polski w konkurencjach narciarskich, trzykrotny olimpijczyk, te偶 taternik, ratownik g贸rski, instruktor, etc;. Gr贸b jest, co istotne, symboliczny, bo Czech zmar艂 w obozie Auschwitz, w czerwcu 1944.



Grob贸w-symboli jest tu zreszt膮 wi臋cej, jak np. ten  Macieja Berbeki, czy Witkacego;


pierwszy z nich zagin膮艂 na zboczach Broad Peak,


drugi zmar艂 艣mierci膮 samob贸jcz膮 na Polesiu - prawdopodobnie, bo mit贸w na ten temat naros艂o sporo, a cia艂a Witkacego nigdy nie znaleziono. Na p艂ycie zakopia艅skiego nagrobka mo偶na przeczyta膰:
"Tu spoczywa Maria Witkiewiczowa, matka St.Ignacego Witkiewicza Witkacego, pochowanego w Jeziorach na Polesiu. W przekonaniu, 偶e prochy jego tu spoczywa膰 powinny - wsp贸lny nagrobek matce i synowi postawili przyjaciele".

Gr贸b Witkiewicza-ojca te偶 znajduje si臋 tutaj, ale po drugiej stronie alejki, nieco schowany za grobem W艂adys艂awa Orkana. Obok stylowy krzy偶 na skromnym nagrobku legendarnego gaw臋dziarza zakopia艅skiego, Jana Krzeptowskiego, Saba艂y.



Stylowy krzy偶, ju偶 nie drewniany, stoi na symbolicznym grobie Bronis艂awa Pi艂sudskiego, brata Marsza艂ka,  polskiego etnografa, kt贸ry zas艂yn膮艂 jako znawca kultury i j臋zyka Ajn贸w, plemienia na Sachalinie, gdzie Pi艂sudski przebywa艂, pocz膮tkowo na zes艂aniu, potem ju偶 dobrowolnie i jako m膮偶 jednej z przedstawicielek plemienia - ich potomkowie mieszkaj膮 obecnie w Japonii. Pi艂sudski wr贸ci艂 do Polski w 1906 roku, jaki艣 czas mieszka艂 i prowadzi艂 badania w Zakopanem, po czym wyjecha艂 do Pary偶a i tam zgin膮艂, prawdopodobnie 艣mierci膮 samob贸jcz膮, utopiwszy si臋 w Sekwanie; tam te偶, na cmentarzu pod Pary偶em, zosta艂 pochowany.


Ca艂kiem niesymboliczny, a bardzo zakopia艅ski jest nagrobek Kornela Makuszy艅skiego - z jednej strony i jego 偶ony Janiny, z domu Gluzi艅skiej, z drugiej.



W zupe艂nie niezakopia艅skim stylu prezentuje si臋 gr贸b W艂adys艂awa Hasiora z rze藕b膮 autorstwa Karola G膮sienicy-Szostaka; co ciekawe, jest to drugi pomnik, efekt konkursu z 2000 roku, na miejscu pierwszego, postawionego zaraz po 艣mierci artysty, autorstwa W艂adys艂awa Pawlika.
 Dlaczego? nie znalaz艂am informacji.



Zdecydowanie zakopia艅ski w stylu jest natomiast nagrobek Antoniego Kenara,  wieloletniego dyrektora, obecnie patrona Zespo艂u Szk贸艂 Plastycznych, nauczyciela i mistrza Hasiora,


podobnie jak i  krzy偶 na grobie Karola Stryje艅skiego, kt贸rego z kolei Antoni Kenar by艂 uczniem, jeszcze kiedy szko艂a nazywa艂a si臋 Pa艅stwow膮 Szko艂膮 Przemys艂u Drzewnego.


Tablic膮 na murze upami臋tniony zosta艂 Mieczys艂aw Kar艂owicz, pochowany na Pow膮zkach kompozytor i dyrygent, te偶 publicysta, fotografik, taternik i jeden z pionier贸w narciarstwa; zgin膮艂 przysypany lawin膮 u st贸p Ma艂ego Ko艣cielca.



Swoj膮 tablic臋 ma te偶 Karol Szymanowski,
"kompozytor, urodzony na Ukrainie, zmar艂 w Szwajcarii, pochowany w panteonie narodowym na Ska艂ce, Karol z Atmy".


..........
No i w ten oto spos贸b odbyli艣my, Prosz臋 Pa艅stwa, ca艂kiem niez艂膮, cho膰 skr贸con膮, lekcj臋 nie tylko historii...
Ci膮g dalszy, nast膮pi, je艣li nie zanudzi艂am...?

馃槉

51 komentarzy:

  1. Ile razy byli艣my w Zakopcu, zawsze ten cmentarz odwiedzali艣my, jedyny w swoim rodzaju.
    W og贸le lubi臋 odwiedza膰 cmentarze i czyta膰 nagrobki, to kawa艂 historii i dzieje rod贸w.
    Czasem w drodze zatrzymujemy sie przy jakim艣 starym cmentarzu lub odwiedzamy groby przy ko艣cio艂ach, a jest takowych wiele.
    Ci膮g dalszy jak najbardziej oczekiwany:-)

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Bardzo lubi臋 cmentarze, zw艂aszcza te z dala od zgie艂ku i te stare ☺ ci膮g dalszy b臋dzie, jasne.

      Usu艅
  2. Zawsze my艣la艂em 偶e najwy偶ej po艂o偶on膮 wsi膮 w Polsce jest Gliczar贸w G贸rny. Ale akurat o to nie warto kruszy膰 kopi.

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Nie warto:

      https://biurorekordow.pl/najwyzej-polozona-miejscowosc-polsce/

      Usu艅
  3. Z przyjemno艣ci膮 /cmentarz i przyjemno艣膰?!.../ poogl膮dam i poczytam. Na cmentarzu w Zakopanem by艂am lata temu. Wiele si臋 zatar艂o, wi臋c ch臋tnie z Tob膮 pospacerowa艂am.
    Te偶 lubi臋 cmentarze. Jest na nich specyficzna atmosfera ciszy i zadumy...

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Tez tak mam:) I to poczucie, 偶e cmentarze, czy raczej zwiedzanie ich, to niez艂a nauka 偶ycia, prawda?

      Usu艅
  4. Kiedy艣, kiedy cz臋sto bywa艂am w Zakopanem zawsze na ten cmentarz zagl膮da艂am.
    Ciasno na nim, tak jak na innych cmentarzach, ale ten ma sw贸j niepowtarzalny klimat.
    ps. nie znudzona, prosz臋 o jeszcze:).

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Ja by艂am pierwszy raz, moze dlatego, 偶e w samym Zakopanem te偶 dawno nie by艂am, a kiedy艣, kiedy艣 az tak mnie cmentarze nie zajmowa艂y. B臋dzie ci膮g dalszy 馃槉

      Usu艅
  5. Przepi臋kny cmentarz,wspania艂a lekcja historii, znani ludzie.Niepowtarzalne groby i nagrobki,lubi臋 cmentarze ale z moim 艣lubnym i艣膰 na cmentarz to masakra.

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. M贸j lubi, potrafi wyszuka膰 ciekawe miejsca i groby, z tym 偶e na og贸l wiekszo艣c wycieczek i spacer贸w uskuteczniam sama lub z przyjaci贸艂kami.

      Usu艅
  6. Ciekawa relacja.
    By艂am kiedy艣 tam z m艂odzie偶膮.
    Pozdrawiam Ci臋 serdecznie.

    OdpowiedzUsu艅
  7. Zawsze tam id臋 gdy jestem pod Tatrami.
    Jako mi艂o艣niczka Tatr uwa偶am to za sw贸j obowi膮zek...

    OdpowiedzUsu艅
  8. Nie da si臋 ukry膰, przepi臋kny cmentarz.

    OdpowiedzUsu艅
  9. Jaki ciekawy wpis Ikroopko! Dzi臋kuj臋!
    Nigdy nie by艂am na tym cmentarzu. Mo偶e kiedy艣 mi si臋 uda do niego dotrze膰.
    Bardzo cz臋sto odwiedzam cmentarze.
    Pozdrawiam serdecznie,
    O.

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Ciesz臋 si臋, 偶e Ci臋 zainteresowa艂am, zapraszam na ciag dalszy:)

      Usu艅
  10. Ciekawy ten cmentarz jeden z takich kt贸re robi膮 wra偶enie. Pami臋tam nasz膮 tam wizyt臋. Pozdrawiam

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Ale da艂es gdzies zdj臋cia? bo nie znalaz艂am.

      Usu艅
    2. To by艂o jaki艣 czas temu i nie wiem ju偶 gdzie mam te zdj臋cia

      Usu艅
  11. Wiem, ze zabrzmi troche makabrycznie, ale ja kocham cmentarze.

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. E tam, nie jestes w tym uczuciu osamotniona 馃槈

      Usu艅
  12. By艂am w Zakopanym z ca艂膮 rodzin膮 na pocz膮tku lat 80-tych, ale jako艣 tam nie trafili艣my. Przynajmniej teraz, dzieki Twojemu wpisowi mog臋 to, chocia偶 w cz臋艣ci nadrobi膰!

    OdpowiedzUsu艅
  13. Pi臋kne miejsce, lubi臋 spacerowa膰 po cmentarzach. Pozdrawiam

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Ca艂kiem spora gromadka sie uzbiera艂a, tych co lubi膮:)
      Pozdrawiam i ja:)

      Usu艅
  14. Jeszcze mn贸stwo razy tu zajrz臋 i b臋d臋 ogl膮da膰 zdj臋cia,dzi艣 trafi艂am przypadkiem ale wr贸c臋. Cudne klimaty, pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Zapraszam, zapraszam 馃槉 co prawda ostatnio rzadziej tu jestem, ale archiwum jest do艣膰 zasobne 馃槈

      Usu艅
    2. Dzi臋kuj臋 za zaproszenie :) Ja te偶 lubi臋 cmentarze, szczeg贸lnie lokalne, ma艂e - one s膮... przytulne. Nie to co wielkie, zimne, rozpostarte na hektarach typu W贸lka czy Antonin贸w (oba w-wskie). Codziennie prawie z psami przechodz臋 obok piaseczy艅skiego, kiedy艣 uzmys艂owi艂am sobie, 偶e cmentarz to te偶 偶ycie...

      Usu艅
    3. Trafnie to uj臋艂a艣 馃槉 dla mnie to tez nauka historii, kt贸rej nie lubi艂am w szkolnych czasach, bo by艂a nudna jak flaki z olejem, tylko daty i suche fakty; nie mia艂am szcz臋艣cia do nauczycieli tego przedmiotu.

      Usu艅
  15. bardzo lubi臋 i cmentarzyk i ko艣ci贸艂ek. Takie to male艅kie wszystko a tyle wielko艣ci chowa. Zat臋skni艂am do Tatr, cho膰 teraz to te偶 ju偶 mi raczej Krup贸wki zosta艂y. Ale to tak daleko...

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Tylko tamte Krup贸wki to juz wspomnienie, dzis to ciag sklep贸w i galerii, bez klimatu, by艂abys zawiedziona, jak ja 馃槖

      Usu艅
  16. Jestem pod wra偶eniem Twojej opowie艣ci o ludziach spoczywaj膮cych na Cmentarzu. Pi臋knie o Nich wszystkich napisa艂a艣.
    Chcia艂am Ci tak偶e bardzo serdecznie podzi臋kowa膰 za za艂o偶enie mi bloga. Jestem bardzo wzruszona i szcz臋艣liwa. Jeszcze raz bardzo, bardzo dzi臋kuj臋. Marysia.

    OdpowiedzUsu艅
    Odpowiedzi
    1. Marysiu, ciesz臋 sie, 偶e mog艂am pom贸c. Napisz, prosz臋, na ikroopka@gazeta.pl, co chcia艂abys dodac lub zmieni膰 - czy odpowiada Ci t艂o? czy wola艂aby艣 jesniejsze? mo偶emy te偶 doda膰 blogi, kt贸re chcia艂aby艣 mie膰 pod r臋k膮, kategorie, etc.

      Usu艅
    2. Kochana. Wszystko jest dobrze i pi臋knie zrobione. W pierwszej chwili troch臋 by艂am zaskoczona ciemnym t艂em, ale zupe艂nie dobrze mi si臋 na nim pisze i ju偶 si臋 do niego przyzwyczai艂am. Ja potrafi臋 lepiej lub gorzej pisa膰, natomiast nie mam zielonego poj臋cia o ca艂ej reszcie. Najlepszy dow贸d, 偶e sama skasowa艂am swojego poprzedniego bloga, chc膮c tylko zmieni膰 sw贸j podpis u jednej blogerki. Wykaz blog贸w mam zaba艂aganiony dok艂adnie, a kategorie - nie wiem, co to jest. Jeszcze raz bardzo Ci dzi臋kuj臋 za wszystko. Chcia艂abym co艣 sympatycznego zrobi膰 dla Ciebie, ale nie wiem, co sprawi艂oby Ci rado艣膰 lub cho膰by zadowolenia. Serdecznie Ci臋 pozdrawiam. Zamy艣lona, czyli Marysia mocno niesprawna technicznie.

      Usu艅
    3. Marysiu, o ten blog chodzi?
      http://kariatyda2017.blogspot.com/

      Usu艅
    4. Tak. Ten blog zamkn臋艂am, a chcia艂am tylko zmieni膰 swoje has艂o. Kiedy艣 przez nieuwag臋 poda艂am u kotimyszkot swoje imi臋 i nazwisko i chcia艂am to zmieni膰, a wy艂膮czy艂am ca艂o艣膰. Serdecznie Ci臋 pozdrawiam

      Usu艅
    5. Marysiu, czy mozesz do mnie napisa膰 na maila? ikroopka@gazeta.pl
      wyja艣nie, co zrobi膰, bo stary blog nadal istnieje i nie rozumiem, co znaczy 'zamkn臋艂am".

      Usu艅
    6. Jutro spr贸buj臋 napisa膰, a w艂a艣ciwie dzi艣, bo jest ju偶 godzina 24,35. Mam nadziej臋, 偶e uda mi si臋 to zrobi膰. Serdecznie Ci dzi臋kuj臋 za wszystko: za 偶yczliwo艣膰, za ch臋膰 niesienia pomocy, za to, 偶e jeste艣 i za to, jaka jeste艣. Jeszcze raz serdecznie Ci dzi臋kuj臋. Marysia.

      Usu艅
    7. Marysiu, mnie te偶 kto艣 (i to nie raz) pomaga艂, wi臋c czemu nie ja teraz?馃槉
      Pozdrawiam:)

      Usu艅
    8. Od rana siedz臋 przy komputerze i pr贸buj臋 przez poczt臋 dosta膰 si臋 do Ciebie, ale mi to nie wychodzi. Nawet dzwoni艂am do Siostry, aby mi pomog艂a, ale ona jest chyba bezradna wobec mojej ignorancji dotycz膮cej komputera i pracy na nim. Nauczy艂am si臋 ju偶 wielu rzeczy, ale wci膮偶 jestem nieporadna, jak trafiam na jak膮kolwiek trudno艣膰 w internecie. Jedyne, co mi jako tako wychodzi, to pisanie, cho膰 te偶 mo偶na by艂oby si臋 zastanowi膰, czy tak jest rzeczywi艣cie.
      Je艣li chodzi o uruchamianie bloga kariatydy, to siostra mi uzmys艂owi艂a, 偶e nie mo偶na wykluczy膰 moich r贸偶nych pomy艂ek dotycz膮cych hase艂, adres贸w itd. Przyzna艂am jej racj臋 i b臋d臋 si臋 trzyma艂a tego nowego bloga, kt贸ry mi za艂o偶y艂a艣 i za kt贸ry Ci bardzo, bardzo dzi臋kuj臋. Jest pi臋kny i ogromnie si臋 z niego ciesz臋. Bardzo, bardzo serdecznie Ci dzi臋kuj臋 jeszcze raz i gor膮co pozdrawiam..

      Usu艅
    9. Marysiu, jesli odpowiada Ci obecna szata graficzna Twojego nowego bloga, to poprzesta艅my na tym, co jest; gdyby艣 chcia艂a co艣 zmieni膰, napisz mi tutaj.
      Pozdrawiam, Ewa.

      Usu艅
    10. Bardzo Ci dzi臋kuj臋 za pomoc i serdecznie Ci臋 pozdrawiam.

      Usu艅
  17. Ciekawy wpis
    Dzi臋ki, b臋d臋 odwiedza膰:)

    OdpowiedzUsu艅
  18. nigdy nie by艂am na Peksowym Brzyzku :D ale kto wie, mo偶e kt贸regos mglistego listopadowego dnia odwiedz臋? pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsu艅


Wszystkim dzi臋kuj臋 pi臋knie za komentarze, bez nich blog nie by艂by tym, czym, mam nadziej臋, jest - rozmow膮.
Staram si臋 odpowiada膰 na bie偶膮co, czasem jednak nie mog臋, ale zawsze - chc臋;)


A, i czytam komentarze do starych post贸w:)